 |
| Gürsel Aksel'de gece maçı görüşü |
 |
| Gürsel Aksel'de gündüz maçı görüşü |
Hemen hemen aynı noktadan hem gündüz hem gece maçı görüşü.
80'li yılların sonu 90'lı yılların başında gitmeye başladığım maçlarda öncelikle yarı yarıya tribünlerdeki deplasman taraftarı sonraki dönemde tek bir kale arkasına şimdi de %5 kontenjana (Daha fazlası ev sahibi kulüplerin inisiyatifinde) düşerken çoğu zamanda da canımızı sıkan deplasman yasakları hâli hazırda devam etmektedir. Işıklandırma olmadan önce maçların hepsi gündüz en geç saat 17:00'de oynanırdı. O dönemde hava yine sıcaktı ama bu kadar küresel ısınma yoktu tabi.
28 Ağustos 1993 tarihinde Ali Sami Yen Stadındaki ilk gece maçı Galatasaray ile Zeytinburnuspor arasında oynandı. Aynı yılın Ekim ayında ise Fenerbahçe evinde Galatasaray'ı ilk defa gece kendi sahasında gece maçında konuk etti ve böylelikle aralarındaki gündüz maçları sona erdi. Öncelikle naklen yayınlar, yayıncı kuruluşların talepleri vb derken 1962 yılında ışıklandırılan İnönü Stadını daha listeye ekleyince ve ışıklandırmalar stadyumlara yayıldıkça, gündüz maçlarındaki seyir zevki, maç bitimi erken eve dönme durumları ortadan kalkmaya başladı.
Hadi şimdi küresel ısınma var, ligin ilk maçları mecburen gece oynanıyor ama Doğu illerinde de akşamları eksi derece maçlar yayıncı kuruluşun isteği ile oynanıyor ve soğukta, eksi derece maçlar oynanıyor tribündeki seyirciden oyunculara büyük risk. Tabi bir de ışıklandırma maliyetleri var; aşağıda değineceğim bu konuya.
Modern futbolda ışıklandırılan stadyumlarda oynanan gece maçları görsel bir şölen sunsa da, dünya genelinde lig fikstürlerinin büyük bir kısmı hâlâ gündüz saatlerine planlanır. Maç saatlerinin belirlenmesi yalnızca bir yayın tercihi değil; hava durumu, iklim koşulları ve kulüp ekonomilerinin doğrudan şekillendirdiği stratejik bir karardır.
Hava Durumu Ve Görüş Şartları
Anlık hava koşulları, maç saatlerinin belirlenmesinde oyuncu sağlığı ve oyun kalitesi açısından belirleyici bir rol oynar.
Sıcaklık Yönetimi ve Nem
Özellikle sonbahar ve kış aylarında, güneşin battığı akşam saatlerinde sıcaklık aniden düşer. Aşırı soğuk havada kas yaralanmaları riski artar. Gündüz maçları, kışın futbolcular için daha faydalı bir futbol oynama olanağı sağlar.
Görüş Mesafesi ve Sis
Gece saatlerinde zemin neminin artmasıyla oluşan sis veya çiğ, görüş mesafesini düşürebilir ve topun zemindeki hareketini olumsuz etkileyebildiği gibi zemine düşen futbolcular için sakatlanma riskini daha da çok arttırıyor. Gündüz vakti sağlanan doğal gün ışığı ise hem oyuncular hem de hakemler için ideal görüş koşulları sunduğu gibi oyunun daha kaliteli atmosferde oynanmasını sağlıyor.
İklim Koşulları ve Bölgesel Farklılıklar
Coğrafi konum ve iklim kuşakları, liglerin maç takvimini doğrudan etkiler. Profesyonel liglerimizde İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu deplasmanlarındaki soğuğu gece oynanan maçlarda hem tribündeki taraftarların yolculukları ve tribünde eksi derecede yaklaşık iki saat durmaları hem de sporcular için daha riskli. Bunun yanında üşüyecek olduğu için çocuklar da maça götürülemiyor hal böyle olunca.
Soğuk İklim Kuşakları (Kuzey ve Orta Avrupa)
Dünya geneline bakınca, İngiltere, Almanya veya İskandinavya gibi bölgelerde kış aylarında gece sıcaklıkları sıfırın altına düşer. Zemin dondurucu soğuğa maruz kaldığında çim yapısı bozulur ve buzlanma riski doğar. Bu ülkelerde maçların öğleden sonra (örneğin Premier League'de 15:00 seansı) oynanması iklimsel bir zorunluluktur. Bunun yanında şampiyonluğa oynayan takımların gündüz maçlarında mücadeleleri bana televizyon başında büyük keyif verirken izleyenlere nasıl keyif veriyordur bir düşünün?
Sıcak İklim Kuşakları (Akdeniz ve Orta Doğu)
Yaz aylarında ve sezon başlarında ise tam tersi bir durum geçerlidir. Gün ortasındaki aşırı sıcak ve yüksek nem seviyeleri sebebiyle maçlar geceye kaydırılır. Ancak genel sezon takvimine bakıldığında, ılıman dönemlerde gündüz maçları iklim dengesini korumak için ilk tercihtir.
Ekonomik ve Operasyonel Faktörler
Gündüz maçları hem ev sahibi camialar için hem de taraftar harcamaları açısından ciddi ekonomik avantajlar barındırır.
Enerji Tasarrufu
Bir stadyumun dev projektörlerini (projektör/aydınlatma sistemleri) saatlerce çalıştırmak yüksek elektrik maliyeti yaratır. Gündüz maçlarında doğal ışık kullanılarak stadyum işletme giderleri önemli ölçüde azaltılır. Maç öncesi ve sonrası olarak yaklaşık 5 saatlik ışıkların yakılma maliyeti 150.000 ₺ civarında olmakla beraber Ali Sami Yen ve Antalya Stadyumlarındaki güneş enerjisi panelleriyle buradaki enerji direkt olarak güneşten sağlanıyor ve karbon ayak izi azaltıldığı gibi kulüplere ekstra maddi külfet getirmiyor. Oysa zaten tribün doluluk oranlarımız ülke genelinde az, gece maçının ekstra maliyeti ile kulüplerimizi zarar ettirmektedir.
Ulaşım ve Lojistik
Gece maçları bittiğinde toplu taşıma seferleri azalır veya sona erer. (İzmir'de ekstra ulaşım olmuyor özellikle İstanbul'da ek seferler var) Bu durum taraftarların stadyuma ulaşımını zorlaştırır. Gündüz maçları ise toplu taşıma kullanımını kolaylaştırır, ek sefer maliyetlerini düşürür ve deplasman taraftarlarının konaklama yapmadan günübirlik seyahat etmesini sağlayarak evlerine doğru daha erken saatte yola çıkmalarına ve yolculuk maliyetlerini ciddi oranda düşürdüğü gibi misafir takımı da maçtan sonra kalacağı yerde evine yola çıkarak ikinci gece konaklama masrafından kurtulur.
Ailelerin Maça Gelmesi ve Ürün Satışı
Gündüz saatleri ailelerin ve çocukların stadyuma katılımını artırır. Çünkü hava sıcaklığı daha fazladır. Stadyum çevresindeki lisanslı ürün satan kulüp mağazalarından daha çok alışveriş olur ve daha çok ailenin maça gelmesinden ötürü şehir içinde kalan az sayıdaki stadyumların civarındaki esnaf daha çok para kazanır. Maç çıkışlarında da saat erken olacağı için "Evde yemekle" uğraşmak yerine bir şeyler yenir içilir ve herkes evine döndüğünde zaman erken olacağı için günün geri kalanı da ailelere kalmış olur.
Özellikle ülkede en çok izlenen maçlar olan İstanbul derbilerinin hafta sonuna gelen maçlarının gündüz oynanması her anlamda faydalı olacaktır. (Hatırladığım 2004 yılındaki Olimpiyat Stadının ev sahipliği yaptığı maçta Galatasaray ile Fenerbahçe son gündüz derbisini oynadı) Ulaşım, sakatlanma, seyir zevki gibi ana başlıklarda olumlu verilerin hepsi gündüz maçlarında mevcut. Aynı zamanda anasonlu içeceği maç önü içmek gündüz hatta öğle saatleri daha çok haz vereceğini hepimiz biliyoruz